Rávvagat rádjerasttildeapmái koronapandemiija áigge

1.2.2022 rájes

Dát stáhtaráđi mearrádusa mielde addon ráva lea fámus gitta 14.2.2022. Galggat oahpásmuvvat dán rávasiidui, jus don dahje du lagaš lea boahtimin Supmii olgoriikkas. 

Jus leat mátkkošteamen Suomas nuppi stáhtii, galggat ieš dárkkistit čuozáhatriikka riikii boahtima ráddjehusaid ja eavttuid. Čuozáhatriikkain sáhttet leat fámus iežaset ráddjehusat ja eavttut mátkkošteaddjiide.

Čavgejuvvon rádjegohccin ii váikkut vuođđolága 9 §:as dorvvastuvvon friddjavuhtii johttit, man mielde Suoma riikavuloža ii oaččo eastit boahtimis riikii. Juohkehaččas lea maiddái riekti vuolgit riikkas.

Vállje dás makkár dillái du diehtodárbu guoská ja beasat njuolga rivttes rávaoassái.

  1. Supmii boahtin sisrájá rastá (Schengen-riikkain)
  2. Supmii boahtin eará riikkain ja guovlluin (omd. Ruoššas, Ovttastuvvan gonagasriikkas, Ovttastuvvan stáhtain ja Durkkas)
  3. Lustafanasjohtalus 
  4. Dárkkálmahtti dulkonrávvagat

Amma muittát, ahte riikii boahtima lobi addimis mearriduvvo álo rádjádárkkistusa oktavuođas. Rádjegozáhuslágádus ii mieđit ovdalobi riikii boahtima várás.

2. Supmii boahtin sisrájá rastá (Schengen-riikkain)

Mat leat Schengen-riikkat?

Schengen-riikkat leat Hollánda, Belgia, Espánnja, Italia, Nuortariika, Greikka, Latvia, Lietuva, Luxemburg, Malta, Portugal, Polska, Frankriika, Ruoŧŧa, Duiska, Slovakia, Slovenia, Suopma, Dánska, Čeahkka, Uŋgar, Estteeana, Islánda, Liechtenstein, Norga ja Šveica. Johtolat dáid riikkain Supmii lea sisrádjejohtolat.

Lassin dát kapihtal guoská Andorra, Bulgaria, Irlándda, Kroatia, Kyprosa, Monaco, Romania, San Marino ja Vatikána.

Mat leat riikii boahtima eavttut?

Dáin riikkain boađedettiin eai leat mátkkoštanráddjehusat. Amma muittát, ahte Supmii boahtti mátkkošteaddjiid gusket goittotge njoammudávdalága geatnegasvuođat.

 

2. Supmii boahtin eará riikkain ja guovlluin

Maidda riikkaide ja guovlluide dát kapihttal guoská?

Dát kapihttal guoská buot riikkaide ja guovlluide, mat eai leat logahallojuvvon bajábeale kapihttaliin. Dán kapihttalii gullá ovdamearkan riikii boahtin Ruoššas, Ovttastuvvan gonagasriikkas, Ovttastuvvan stáhtain ja Durkkas. 

Mat leat riikii boahtima eavttut?

Supmii boahtin eaktuda, ahte olbmos gávdno: 

  • duođaštus dievas dohkkehahtti covid-19-boahkkoráiddus ja maŋimuš boahkuheamis lea gollan unnimustá 7 jándora dahje 
  • duođaštus buhccojuvvon covid-19-dávddas ja ovttas dohkkehahtti covid-19-boahkus (báldalastojuvvo dievas boahkkoráidui, galgá čájehit ovttain duođaštusain) dahje 
  • EU digitála koronaduođaštusLiŋka nuppiide siidduideAvautuu uudessa välilehdessä vuollel guhtta mánotbaji dassái buhccojuvvon covid-19-dávddas
  • ovddabealde máinnašuvvon gáibádusaid lassin olmmoš galgá čájehit duođaštusa eanemustá 48 diimmu ovdal Supmii boahtima váldojuvvon covid-19-teastta negatiiva bohtosis. Teastaboađusin dohkkehuvvo boađus sihke PCR- ja antigenateasttas. 
  • dát eavttut gusket jagi 2006 dahje dan ovdal riegádan olbmuide. 

Bajábealde máinnašuvvon gáibádusat eai guoskka Suoma riikavuložiidda, Suomas fásta ássi olgoriikalaččaide, eaige olbmuide, geaid riikii boahtin sivva lea muhtin vulobealde logahallojuvvon sivain. Riikii boahtima ákka vealtameahttunvuohta árvvoštallojuvvo álo rádjegozáhusas. Árvvoštallama dahká rádjegozáhuseiseváldi.

Máhccan Supmii

  • Suoma riikkavuložat ja sin bearašlahtut
  • EU- ja Schengen-stáhtaid riikkavuložat ja sin bearašlahtut, geat ásset Suomas
  • goalmmát riikka riikkavuložat, geat orodit orodanlobiin Suomas
  • Ovttastuvvan gonagasgotti riikkavuložat ja sin bearašlahtut, geat gullet earrosoahpamuša ollái ja ásset Suomas.

Máhccan eará EU- ja Schengen-stáhtaide dahje daid bokte

  • eará EU- ja Schengen-stáhtaid riikkavuložat ja sin bearašlahtut
  • goalmmát riikka riikkavuložat, geat orodit orodanlobiin Suomas
  • Ovttastuvvan gonagasgotti riikkavuložat ja sin bearašlahtut, geat gullet earrosoahpamuša ollái ja ásset nuppi EU- dahje Schengen-stáhtas.

Vealtameahttun sivva

  • servodaga doaibmama dahje fuolahussihkkarvuođa dáfus mearkkašahtti bargu, man ollašuhttin gáibida nuppi riikkas boahtti olbmo dahje olbmuid bargoárjja iige bargu gierdda ájiheami
  • dearvvašvuođafuolahusa ja gádjundoaimma bargoveahka (maiddái vuosttasdikšu), eallilan olbmuid fuolahusa ámmátolbmot sin bargguin, ja virgeoapmahaččat vealtameahttun virgebargguin
  • fievrridan- ja logistihkkabargoveahka sin bargguin
  • diplomáhtat, riikkaidgaskasaš organisašuvnnaid bargoveahka, soalddátbargoveahka ja veahkkeorganisašuvnnaid bargoveahka sin bargguin
  • riikkaidgaskasaš ráđđádallamiidda oassálasti stáhtaid ovddasteaddjit ja riikkaidgaskasaš organisašuvnnaid bargui oassálasti olbmot
  • olbmot, geat dárbbašit riikkaidgaskasaš suodjaleami dahje mátkkoštit eará humanitára sivaid dihtii
  • bákkuheaddji bearašáššit dahje eará bákkuheaddji persovnnalaš sivat
  • eará vealtemeahttun ja ákkastallojuvvon sivva (ovdamearkan olgoriikalaš dieđihangaskaomiid ovddasteaddjit, erenomášjoavkkut, jeavddalaš linnjájohtalusa bokte johtin girdingiettis, olgoriikkain ássi Suoma riikkavuloža bearašlahtu riikii boahtin).

Vealtameahttun siva dihtii dievasahkásaš olbmo mielde sáhttá boahtit su fárus mátkkošteaddji vuolleahkásaš mánná. Dalle vuolleahkásaš máná gusket njoammudávdalága geatnegasvuođat ja dearvvašvuođavirgeoapmahačča rávvagat.

Diehtu gáibiduvvon boahkuid ja teasttaid birra THL siidduin

Amma muittát, ahte njoammudávdalága geatnegasvuođat gusket buot olbmuide, geat bohtet Supmii. Galggat oahpásmuvvat dearvvašvuođaeiseválddi rávvagiidda fuolakeahttá das man riikkas leat boahtimin Supmii. Oahpásmuva dearvvasvuođadorvvolašvuođarávvagiidda THL neahttasiidduin